: latin-ab.pdf (330 KB) i SXW (dokument OpenOffice.org) 
: latin-ab.sxw (16 KB).To samo w formacie PDF : latin-ab.pdf (330 KB) i SXW (dokument OpenOffice.org) : latin-ab.sxw (16 KB).
W zestawieniu uwzględniłem głównie skróty, wyrazy i wyrażenia łacińskie stosowane w botanice i fitosocjologii (z racji swojej profesji). Występują one w diagnozach taksonów i syntaksonów, nazewnictwie, a zwłaszcza cytatach autorów. Jednakowoż, większość z tych skrótów jest na tyle często stosowana w innych dyscyplinach biologicznych, że powinno to ograniczać użyteczności tego zestawienia. Jeśli nie mogłem znaleźć wyjaśnienia jakiegoś skrótu lub wyrażenia zaznaczyłem to znakiem zapytania. W osobnym zestawieniu podaję też kilka najczęściej stosowanych skrótów bibliograficznych (np. s. a., l. c. i inne).
Zestawienie to jest pierwszą "surową" wersją, jaką zrobiłem na szybko i zapewne wymaga jeszcze wielu poprawek. W miarę wolnego czasu (a tego zawsze nie za wiele...) będę starał się rozwijać wykaz. Jeśli ktoś ma jakieś uwagi, poprawki i sugestie niech pisze na mój adres.
| skrót | pełne brzmienie | znaczenie polskie |
|---|---|---|
| al. | alii | inni |
| aff. | affinis | bliski, pokrewny |
| aggr. | aggregatum | agregat (gatunek zbiorowy) |
| ap. | apud | u |
| auct. | auctor, auctores | autor, autorzy - jeden, kilku lub więcej autorów bez wyszczególnienia nazwisk |
| auct. europ. | auctores europaei | autorzy europejscy |
| auct. plur. | auctores plurales | liczni autorzy |
| auct. polon. | auctores polonici | autorzy polscy |
| cf., cfr. | confer, confirma, confirmae, conformis | porównaj, odpowiadający, podobny |
| coll. | collectiva, collectivus, collectivum | takson zbiorowy (najczęściej w sensie gatunek zbiorowy) |
| comb. | combinatio | kombinacja, połączenie (cech taksonomicznych) |
| comb. et stat. nov. | combinatio et status nova | nowa kombinacja i zmiana statusu taksonu |
| comb. illeg. | combinatio illegitma | kombinacja nieuprawniona, nieważna |
| comb. inval. | combinatio invalida | kombinacja nieważna |
| comb. nova | combinatio nova | nowe połączenie (cech) |
| comb. nud. | combinatio nuda | kombinacja "goła", zastosowana bez opisu lub uzasadnienia |
| convar. | convarietas | grupa odmian |
| corr. | correxit | poprawił |
| cult. | cultivatus, culturae, cultus | uprawiany, uprawy |
| cv. | cultivar | kultywar, odmiana uprawna |
| descr. | descriptio | opis |
| descr. nov. | descriptio nova | nowy opis |
| det. | detectio, determinatio, detexit, determinavit | oznaczenie, rozstrzygnięcie, oznaczył, rozstrzygnął |
| diagn. | diagnosis | diagnoza (taksonomiczna) |
| diff. | differentia | różnica, również w znaczeniu "różny" |
| div. | diversus | różny |
| em., emend. | emendavit, emendatus | poprawił (autor), poprawiony (opis taksonu) |
| et | i | |
| et al. | et alii | i inni |
| ex | (razem) z | |
| excl. | exclusive | oprócz, wyłączając |
| f., fil. | filius | syn (dla odróżnienia dwóch autorów, ojca i syna) |
| f., fo., for. | forma | forma |
| fasc. | fasciculus | fascykuł, plik, wiązka |
| fragm. | fragmenta | części, częściowo, wykształcony fragmentarycznie |
| gen. | genus | rodzaj |
| grex | ranga wewnątrzgatunkowa dawniej stosowana | |
| hb. | herbarium | zielnik |
| h. e. | hoc est | to jest |
| h. l. | hoc loco | w tym miejscu, tutaj |
| hybr. | hybrida | mieszaniec, takson pochodzenia mieszańcowego |
| in | w | |
| incl. | inclusive | włącznie |
| ined. | ineditus | (jeszcze) nie opublikowany |
| jun., jr. | junior | młodszy (dla odróżnienia dwóch autorów, ojca i syna) |
| juv., jv. | juvenilis, juvenalis | juwenilny, młodociany |
| leg. | legit | zebrał |
| loc. class. | locus classicus | stanowisko klasyczne |
| loc. n. n. | loco non notato | w miejscu (stanowisku) nie podanym, nie zanzaczonym |
| mod. | modificatio | modyfikacja |
| mut. | mutatis | zmieniony |
| nec | a nie | |
| n. | nomen | nazwa |
| n. | non | nie |
| n. | novus | nowy |
| n. | nudus | nagi, "goły" (nazwa) |
| n. n. | nomen novum | nazwa nowa |
| n. p. | nomen provisorium | nazwa prowizoryczna, tymczasowa |
| nm., nothomor. | nothomorpha | notomorfa (odmiana mieszańcowa), notho - nieprawdziwy |
| nothossp., nothosubsp., nssp. | nothosubspecies | podgatunek mieszańcowego pochodzenia |
| nothovar., nvar. | nothovarietas | odmiana pochodzenia mieszańcowego |
| nom. | nomen | nazwa |
| nom. abort. | nomen abortium | nazwa "poroniona", nadmierna, zbyteczna zwykle nadana taksonom już ważnie opisanym |
| nom. alt. | nomen alternativum | nazwa alternatywna, zastępcza |
| nom. altern. | nomen alternativum | nazwa alternatywna, zastępcza |
| nom. ambig. | nomen ambiguum | nazwa dwuznaczna |
| nom. ambig. rejic. | nomina ambigua rejicienda | nazwy dwuznaczne, które należy odrzucić |
| nom. cat. | nomen ? | nazwa katalogowa - stosowana, gdy nazwa taksonu występuje tylko w katalogu handlowym |
| nom. conf. | nomen confusum | nazwa sporna, dwuznaczna, niejednoznacznie identyfikująca takson |
| nom. confus. | nomen confusum | nazwa sporna, dwuznaczna, niejednoznacznie identyfikująca takson |
| nom. cons. | nomen conservandum | nazwa zachowana |
| nom. conserv. | nomen conservandum | nazwa zachowana ze względu na długotrwałe i powszechne używanie |
| nom. delend. | nomen delendum | nazwa, której ważność została zniesiona, skasowana |
| nom. descr. | nomen descriptum | nazwa opisowa |
| nom. dub. | nomen dubium | nazwa wątpliwa |
| nom. err. | nomen (errorum?) erratum | nazwa błędna |
| nom. et stat. nov. | nomen et status novus | nazwa i status (pozycja) nowy |
| nom. gen. | nomen genericum | nazwa rodzajowa |
| nom. illeg. | nomen illegitimum | nazwa nieprawomocna |
| nom. illegit. | nomen illegitimum | nazwa nieprawomocna |
| nom. inv. | nomen inversum | nazwa odwrócona |
| nom. inv. | nomen invalidum | nazwa (nieważna) niepoprawnie opublikowana |
| nom. inval. | nomen invalide (publicatum) | nazwa (nieważna) niepoprawnie opublikowana |
| nom. leg. | nomen legitimum | nazwa uprawniona, poprawna, ważnie opublikowana |
| nom. mut. | nomen mutatum | nazwa zmieniona |
| nom. nov. | nomen novum | nazwa nowa |
| nom. nud. | nomen nudum | nazwa "goła" |
| nom. obsc. | nomen obscurum | nazwa niejasna, niezrozumiała |
| nom. propos. | nomen propositum | nazwa zaproponowana |
| nom. prov. | nomen provisorium | nazwa prowizoryczna, tymczasowa - zaproponowana przez autora w oczekiwaniu przyszłej akceptacji |
| nom. provis. | nomen provisorium | nazwa prowizoryczna, tymczasowa - zaproponowana przez autora w oczekiwaniu przyszłej akceptacji |
| nom. rej.1 | nomen rejiciendum | nazwa odrzucona |
| nom. rejic.1 | nomen rejiciendum | nazwa odrzucona |
| nom. restit. | nomen restituendum | nazwa przywrócona, odnowiona |
| nom. seminud. | nomen seminudum | nazwa "półnaga", niepełna - z bardzo niepełną diagnozą |
| nom. sol. | nomen solum | nazwa "samotna", znaczenie jak nazwa "goła" |
| nom. spec. | nomen specificum | nazwa gatunkowa |
| nom. superfl. | nomen superfluous | nazwa zbyteczna, niepotrzebna |
| nom. tant. | nomen tantum | ? |
| nom. tentat. | nomen tentativum | nazwa próbna |
| nom. triv. | nomen triviale | nazwa zwyczajna, pospolita, popularna |
| nom. usitat. | nomen usitatum | nazwa zwykła, błaha |
| non | nie | |
| ort. cons. | ortographia conservanda | pisownię taksonu należy zachować z pominięciem zasady pierwszeństwa |
| p. | pro | jako, np. p. syn. = jako synonim |
| pl. | planta | roślina |
| pr. | prope | u, przy, w pobliżu, blisko |
| p. gen. | pro genere | jako rodzaj |
| p. hybr. | pro hybride | jako mieszaniec |
| p. max. p. | pro maxima parte | po większej części |
| p. min. p. | pro minima parte | w niewielkiej części |
| p. p. | pro parte | po części |
| p. sp. | pro specie(s) | jako gatunek |
| p. ssp. | pro subspecies | jako gatunek |
| p. syn., pro syn. | pro synonymum (pro synonymo?) | jako synonim |
| p. var. | pro varietas | jako odmiana |
| prov. | provisorius | prowizoryczny |
| rev. | revisio, revidere | sprawdził, dosł. zobaczyć ponownie |
| s. | sensu | według, w znaczeniu |
| s. amplo | sensu amplificato | w znaczeniu rozszerzonym |
| s. descr. | sine descriptione | bez opisu, diagnozy (taksonu) |
| s. l. | sensu lato | w szerokim znaczeniu |
| sensu latiore | w szerszym znaczeniu | |
| sensu latissimo | w najszerszym znaczeniu | |
| s. s., s. str. | sensu stricto | w wąskim znaczeniu |
| sensu strictiore | w węższym znaczeniu | |
| sensu strictissimo | w najwęższym znaczeniu | |
| sec., sect. | sectio | sekcja |
| sec. | secundum | według (stosownie do) |
| ser. | series | seria |
| sine comb. | sine combinatione | bez połączenia, kombinacji (np. epitet gatunkowy bez nazwy rodzajowej) |
| sine descr. | sine descriptione ? | bez opisu, diagnozy (taksonu) |
| sine ic. | sine icone | bez ilustracji, rysunku |
| sine indic. | sine indicatione | bez oznaczenia |
| sine descr. lat. | sine descriptione | bez opisu (taksonu) w języku łacińskim |
| sine design. typ. | sine designatio typus | bez typu, brak określenia typu |
| sine lat. diagn. | sine ? | bez diagnozy (taksonu) w języku łacińskim |
| sine typ. | sine typus | bez typu, brak określenia typu |
| sp. | species | gatunek |
| sp. div. | species diversae | różne gatunki |
| spp. | ? | skrót umieszczony po nazwie rodzajowej oznacza wszystkie (różne) gatunki z danego rodzaju |
| sq. | sequens | następny, następujący |
| ssp. | subspecies | podgatunek |
| stat. | status | status, ranga taksonomiczna |
| stat. illeg. | status illegitimus | status, ranga nieuprawniona |
| stat. nov. | status novus | nowy status, ranga (przy zmianie rangi taksonu/syntaksonu) |
| sub | pod | |
| subcl. | subclassis | podklasa |
| subfam. | subfamilia | podrodzina |
| subfor., subf., subfo., sfor. (i inne warianty skrótów!) | subforma | podforma |
| subgen. | subgenus | podrodzaj |
| subsec. | subsectio | podsekcja |
| subser. | subseries | podseria |
| subsp. | subspecies | podgatunek |
| subvar. | subvarietas | pododmiana |
| sv. | subvarietas | pododmiana |
| svar. | subvarietas | pododmiana |
| syn. | synonymum | synonim |
| trib. | tribus | plemię |
| typ. cons. | typus conservandus | typ, który ma być zachowany |
| typ. des. | typi designatio | typ wyznaczony |
| typo excl. | ? | typ wyłączony? |
| v. | varietas | odmiana |
| var. | varietas | odmiana |
| varr. | varietates | odmiany |
Tego typu skróty i określenia łacińskie można spotkać podczas lektury prac fitosocjologicznych (najczęściej w tabelach fitosocjologicznych). Dodatkowo zamieściłem inne skróty spotykane w tabelach fitosocjologicznych.
| skrót | pełne brzmienie | znaczenie polskie |
|---|---|---|
| All. | alliancia | związek |
| Ass. | associatio | zespół |
| Cl. | classis | klasa |
| foederatio | związek (dawne określenie) | |
| O. | ordo | rząd |
| SAll. | suballiancia | podzwiązek |
| SAss. | subassociatio | podzespół |
| SCl. | subclassis | podklasa |
| SO. | subordo | podrząd |
| subfoederatio | podzwiązek (dawne określenie) | |
| typicum | typowy (podzespół typowy) | |
| D. | takson wyróżniający | |
| Ch. | takson charakterystyczny | |
| AssGr. | grupa zespołów | |
| Comp. | gatunki towarzyszące | |
| ChSC | charakterystyczna kombinacja gatunków (syntaksonu) |
Tego typu skróty i określenia łacińskie można spotkać podczas lektury opracowań naukowych, bądź to starszych, bądź nowszych których autorzy lubią popisywać się znajomością łaciny... ;-)
| skrót | pełne brzmienie | znaczenie polskie |
|---|---|---|
| a. | anno | rok |
| c., ca | circa | około |
| ed. | editio | wydanie, wydawca |
| e. g. | exempli gratia | na przykład |
| etc. | et cetera | i tak dalej |
| etiam v. | etiam vice | patrz także |
| ib., ibid. | ibidem | tamże (w miejscu wyżej cytowanym) |
| i. e. | id est | to jest |
| i. q. | idem quod | taki(e) jak |
| l. c. | loco citato | w miejscu (poprzednio) cytowanym |
| ll. cc. | locis citatis | w miejscach (poprzednio) przytoczonych |
| l. s. c. | loco supra citato | w miejscu powyżej cytowanym |
| loc. cit. | loco citato | w miejscu (poprzednio) cytowanym |
| N. B. | nota bene | warte uwagi (używane w celu zwrócenia uwagi na coś istotnego) |
| op. cit. | opere citato | w dziele (poprzednio) cytowanym |
| p. | pagina | strona (w publikacji) |
| p. | pars | część (np. wieloczęściowej publikacji) |
| pp. | paginae | strony (w publikacji) |
| s. | sine | bez |
| s. a. | sine anno | brak roku, bez podanego roku |
| s. d. | sine datum (dato?) | brak daty, bez daty |
| s. d. | sine die | brak dnia, bez dnia |
| s. l. | sine loco | bez podanego miejsca (nie mylić z sensu lato) |
| s. l. ex. | sine loco exacto | bez podanego dokładnego miejsca |
| s. n. | sine nomine | brak imienia, bez imienia (nazwy) |
| s. n. | sine numero | brak numeru |
| n. n., N. N. | nomen nescio | imienia nie znam, ktoś nieznany |
| sic! | tak! w ten sposób! (dosadne zaznaczenie w cytowanym fragmencie pomyłki lub błędu) | |
| v. | vide | zobacz, patrz |
| v. i. | vide infra | zobacz niżej |
| v. s. | vide supra | zobacz wyżej (nie mylić z vs. = versus) |
| vol. | volumen | tom (publikacji) |
| voll. | volumina | tomy (publikacji) |
Ogólnie przyjęta jest konwencja typograficzna drukowania nazw i wyrazów łacińskich kursywą (italikiem, czcionką pochyloną), np. Homo sapiens. Dotyczy to głównie nazw rodzajowych i niższych, nazwy łacińskie rodzin często nie pochyla się.
Często przy powtarzaniu nazw rodzajowych skraca się je tylko do pierwszej, wielkiej litery, np. Rosa canina, R. dumalis oznacza Rosa canina i Rosa dumalis. Rzadziej skraca się nazwę rodzajową do dwóch liter, np. Chamaenerion angustifolium do Ch. angustifolium, Chaerophyllum hirsutum do Ch. hirsutum. To samo można robić z epitetem gatunkowym - wtedy stosujemy oczywiście małe litery z kropką, np. Urtica dioica do U. d. Takie skróty są uzasadnione jedynie w przypadkach, kiedy nazwa nie budzi wątpliwości i wynika z kontekstu, np. artykuł dotyczy dwupienności u pokrzywy zwyczajnej Urtica dioica i nazwa ta jest często powtarzana. Jakkolwiek, ta ostatnia praktyka jest rzadko stosowana.
Często nazwiska drukuje się kapitalikami. Konwencja ta dotyczy zarówno autorów nazw taksonów czy syntaksonów, jak również jest stosowana w publikacjach naukowych przy cytowaniu źródeł - w tekście oraz spisie cytowanej literatury. Przykładem jest cytowana przeze mnie poniżej literatura, gdzie nazwiska są wydrukowane kapitalikami (UWAGA: to czy faktycznie zobaczysz na ekranie kapitaliki zależy od tego, czy twoja przeglądarka internetowa je obsługuje!).
Wkrótce... ;-)
Stworzono: 05.03.2004, ostatnie zmiany: 17.09.2004
xhtml 1.1, css2, Dokument ten jest rozpowszechniany na warunkach Creative Commons ShareAlike 1.0